در گذشت الهه
به نقل از سایت قدیمیها
رونق کنسرت
خبرگزاري فارس: كنسرتهاي پياپي بزرگان موسيقي سنتي، تابستان امسال را به فصلي پررونق براي اهالي اين موسيقي تبديل كرده است.

به گزارش خبرنگار موسيقي فارس، امسال يكي از پر رونقترين سالها براي موسيقي و مخاطبان اين هنر است چرا كه همه بزرگان موسيقي(محمدرضا لطفي، شجريان، عليزاده، مشكاتيان، ناظري، كامكارها) به يكباره تصميم به اجراي جداگانه آن هم در فصل گرم سال كردهاند.
* لطفي آغازگر كنسرت بزرگان
فصل گرم موسيقي امسال از اجراي پرهياهوي «محمدرضا لطفي»به همراه «محمد قويحلم»در فضاي باز كاخ نياوران آغاز شد.
«لطفي»در اين اجرا كه تماما بر اساس بداهه بود همساز زد و هم خواند اما برخلاف آنچه تصور ميرفت نتوانست انتظار مخاطبان را بعد از گذشت 25 سال برآورده كند.
كنسرت بداههنوازي «محمدرضا لطفي»از 14 تا 16 تير به همت مؤسسه آواي شيدا در فضاي باز كاخ نياوران برگزار شد.
*شجريان بعد از لطفي
كنسرت «محمدرضا شجريان»به همراه گروه آوا دومين اجرا از كنسرتهاي بزرگان موسيقي در يك ماه گذشته است.
بعد از جدايي «محمدرضا شجريان»از«عليزاده» و «كلهر»، اين استاد آواز، گروه آوا را كه سالها پيش با آنها همكاري ميكرد براي اجرا برگزيد و پس از برگزاري تور بزرگ اروپا از 8 مرداد به مدت 6 شب در تالار بزرگ كشور به روي صحنه رفت.
گروه آوا اين كنسرت را با عنوان استاد سخن سعدي در دو بخش برگزار كردند به طوري كه در بخش اول قطعاتي چون «انتظار» از ساختههاي «مجيد درخشاني»،ساز و آواز (آواز راست، گشايش، داد، حصار، شكسته،فرود)،تصنيف ماهور «سروچمان» از ساختههاي «محمدرضا شجريان»،ساز و آواز (آواز خاوران،قرائي،فرود)، چهار مضراب دلكش از «مجيد درخشاني»، ادامه ساز و آواز (آواز دلكش، قرچه، رضوي، فرود) و تصنيف ماهور سخن عشق از«شجريان» و در بخش دوم نيز «قطعه ديدار» از ساختههاي «سعيد فرجپوري» ، آواز بر«قطعه ديدار»، تصنيف شور «در فراق» از ساختههاي «شجريان»، ساز و آواز (آواز افشاري، جامه دران، فرود)،چارمضراب افشاري رقص پروانه از «سعيد فرجپوري»، ساز و آواز (آواز قرائي، فرود) و تصنيف افشاري باده عشق از ساختههاي «محمدرضا شجريان» را اجرا كرد.
از پيامدهاي اين كنسرت علاوه بر اجراي قطعات جديد، آشتي «شجريان»و «مشكاتيان» پس از سالها اختلاف بود.
*كامكارها در تالار كشور مينوازند
گروه كامكارها به سرپرستي «هوشنگ كامكار» و خوانندگي «بيژن كامكار»1 تا 4 شهريور در تالار بزرگ كشور به روي صحنه ميروند.
كامكارها اين كنسرت را در دو بخش كردي و فارسي در تالار وزارت كشور برگزار ميكنند كه در برنامه امسال برخي از اعضاي اين خانواده از جمله اردوان كامكار به همراه نوازندگان ميهمان جواني كه به گروه پيوستهاند به تكنوازي در ميان قطعات ميپردازند.
سال گذشته كامكارها به خوانندگي«عدنان كريم»كنسرتي را در همين تالار برگزار كردند.
*تنبور شمس به كاخ نياوران ميرود
گروه موسيقي تنبور شمس به سرپرستي «كيخسرو پورناظري» روزهاي 6، 7 و 8 شهوريور ماه ساعت 21 در كاخ سعدآباد مينوازند.
اين كنسرت ابتدا قرار بود نيمه دوم مردادماه در كاخ نياوران برگزار شود كه به دليل پارهاي از مشكلات به تاخير افتاد و درهفته اول شهريورماه اجرا ميشود.
اين اجرا به مناسبت سال مولانا با استفاده از اشعار اين شاعر برجسته برگزار ميشود. قطعات كنسرت گروه موسيقي شمس از ساخته هاي «كيخسرو پورناظري» و «تهمورث پورناظري» است كه با صداي «فرشاد جمالي»اجرا ميشود.
*نواي تار حسين عليزاده
«حسين عليزاده»بعد از جدايي از «شجريان» فعاليتهاي مستمري داشت و در كشورهاي ديگر اجراهايي را نيز داشت.او كه تا كنون اجراي مستقلي را در تهران داشته امسال با گروه خودش در تالار وزارت كشور به اجرا ميپردازد.
كنسرت «عليزاده» از 14 تا 16 شهريور به همت خانه موسيقي و انتشارات هرمس كه در بخش اول «حسين عليزاده» به همراه «مجيد خلج»به دونوازي تار و تنبك ميپردازند و سپس در بخش دوم به همراه آنسامبل همآوايان متشكل از «مجيد خلج»:تنبك و دف،«افسانه رسايي»و«راحله برزهگري»:آواز،«علي صمدپور»:آواز و پركاشن،«پوريا اخواث»:آواز و قيچك،«محمدرضا ابراهيمي»:عود،«علي بوستان»:سهتار،«پيام جهانماني»:بمتار،«نيما عليزاده»:رباب،«صبا عليزاده»:كمانچه و «نگار خاركن»:كمانچه به گروهنوازي خواهند پرداخت.
در حال حاضر بليتهاي اين كنسرت در تهران پيش فروش ميشود.
*شهرام ناظري با اركستر اسنابروك ميخواند
به گفته «نادر مشايخي»رهبر اركستر سمفونيك تهران ،سمفوني مولانا به خوانندگي «شهرام ناظري»احتمالا شهريورماه در تهران توسط اركستر اسنابروك آلمان در تهران اجرا خواهد شد.
اين اجرا به دنبال برقراري تعامل و داد و ستد فرهنگي بين ايران و آلمان برگزار ميشود.
سمفوني مولانا بر اساس يكي از اشعار مولانا،به سفارش سازمان صدا و سيما ،توسط «نادر مشايخي»به خوانندگي «شهرام ناظري»ساخته شده است.
*مشكاتيان،گروه عارف را به صحنه ميآورد
پايان بخش اجراهاي بزرگان موسيقي كنسرت گروه عارف به سرپرستي «پرويز مشكاتيان» است كه آبانماه در تهران و شهرستانها برگزار ميشود.
در اين كنسرتها گروه عارف بدون حضور«شهرام ناظري» قطعاتي را در دستگاههاي نوا،شور،دشتي، بيات ترك، افشاري و سهگاه اجرا ميكند.
مكان اين كنسرت در تهران مشخص نشده و به گفته «مشكاتيان» از آنجا كه زمان اجرا پاييز خواهد بود و امكان بارش وجود دارد، ناگزير كنسرتمان را يا در تالار وحدت و يا تالار وزارت كشور برگزار خواهيم كرد.

رييس مركز موسيقي و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي گفت، كنسرت حسين عليزاده و مجيد خلج در تالار وزارت كشور برگزار ميشود.
حسين احمدي در گفتوگويي با خبرنگار بخش موسيقي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) عنوان كرد: افتخار ماست كه با استاداني چون لطفي، شجريان، ذولفنون، مشكاتيان، عليزاده و ديگراني كه در عرصهي موسيقي فاخر ايرانزمين فعاليت ميكنند، همكاري كرده و فضا و بستري را براي اجراي آثارشان فراهم آوريم.
رييس مركز موسيقي و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي افزود: در اين راستا، كنسرت عليزاده و خلج تدارك ديده شده؛ اما در تالار وحدت برگزار نميشود و تالار وزارت كشور ميزبان اين كنسرت خواهد بود. مجوز برپايي آن هم ازسوي دفتر شعر و موسيقي براي اين تالار صادر شده است. درواقع اين كنسرت براي برگزاري در تالار وحدت - بهخاطر تراكم برنامهها - مجوز نداشت.
وي برگزاري اين كنسرتها را نشاني از همبستگي و همفكري مردم با مسوولان فرهنگي كشور خواند و گفت: مردم بهخوبي طعم شيرين اين برنامههاي موفق را چشيدهاند.
احمدي با اشاره به سمفوني "رسول عشق و اميد" عنوان كرد كه اين كار ارزشمند بهطور قطع با تمديدهاي مكرر مواجه خواهد شد. از خانهي موسيقي هم خواستهايم فضاهاي ديگري را براي دنبال كردن اجراي اين سوييت سمفونيك، پس از پايان اجراها در تالار وحدت، در تهران تدارك ببيند.
كنسرت «عليزاده» از 14 تا 16 شهريور به همت خانه موسيقي و انتشارات هرمس در تالار بزرگ كشور برگزار ميشود كه در بخش اول «حسين عليزاده» به همراه «مجيد خلج»به دونوازي تار و تنبك ميپردازند و سپس در بخش دوم به همراه آنسامبل همآوايان متشكل از «مجيد خلجي»:تنبك و دف،«افسانه رسايي»و«راحله برزهگري»:آواز،«علي صمدپور»:آواز و پركاشن،«پوريا اخواث»:آواز و قيچك،«محمدرضا ابراهيمي»:عود،«علي بوستان»:سهتار،«پيام جهانماني»:بمتار،«نيما عليزاده»:رباب،«صبا عليزاده»:كمانچه و «نگار خاركن»:كمانچه به گروهنوازي خواهند پرداخت.
در حال حاضر بليتهاي اين كنسرت در تهران پيش فروش ميشود.
نگاهی به کنسرت هزاردستان
کنسرت موسیقی ایرانی گروه هزاردستان در روزهای 4-5-و6 مرداد ماه
در سالن بوعلی سینای همدان برگزار شد که به گفته آقای مرادیان سرپرست گروه
استقبال همشهریان از این کنسرت در روزهای اول و سوم برگزاری خوب بوده ولی در روز دوم به دلایل مختلف از جمله حضور آقای علیرضا افتخاری در جشن میلاد مولی الموحدین حضرت علی علیه السلام که در تپه تفریحی توریستی عباس آباد برگزار شد استقبال از
این کنسرت کم فروغ بوده است.ولی در روز سوم که بنده نیز حضور داشتم استقبال خیلی خوبی شد.
اعضائ گروه عبارت بودند از
1-آقای عباس آذر آواز
2-آقای جلال حدادی سنتور
3-آقای فرهمند اخوان تار
4-آقای عرفان احمدی قیچک
5-آقای فرزاد مباشری تنبک
6-آقای اصغر رحمانی تار باس
7-آقای آسو عبدالله بیگی کمتنچه
8-آقای جواد مرادیان تار و سه تار
این کنسرت نیز مثل همه کنسرتها با چند دقیقه ای تاخیر ساعت 20:15 شروع شد
مجری برنامه دو شب گذشته در این شب حضور نداشت و اجرای برنامه را شخص دیگری بر عهده داشتند که اعلام کردند آقای احد مسیبیان(مجری قبلی)دچار عارضه
قلبی شده و در بیمارستان بستری گردیده اند و از حاضرین خواستند برای سلامت
ایشان دعا کنند.
مجری با ادای شعری زیبا به معرفی برنامه و اعضا گروه پرداختند که پس از معرفی. اعضا گروه در میان استقبال مردم به سر سن آمدند و در جای خود مستقر شدند.
قسمت اول برنامه در دستگاه شور با اجرای پیش درآمدی زبیا از نواخته های مرحوم
استاد بیگجه خانی شروع شد.که پس از آن نوبت به تکنوازی آقای جواد مرادیان با سه تاررسید که ایشان با اجرای درآمد و چهار مضرابی زیبا از ساخته های
خودشان به استقبال آواز رفتند .آقای آذر دو بیت در درآمد
با همراهی سه تار اجرا کردند و سپس گروه شروع به نواختن تصنیفی از ساخته های
استاد نی داوود بر روی شعری از وحید دستگردی کردند که با اجرای آقای آذر همراه بود سپس نوبت به هنر نمایی کمانچه بود که گوشه سلمک را در جواب آواز بازگو کند
که کمانچه در این قسمت صرفا یک راوی محض از ردیف بود بدون هیچ دخل و
تصرف یا کار خاصی سپس نوبت به تک نوازی تار با هنرمندی آقای اخوان شد که الحق اجرای زیبا و دلنشینی داشتند و ردیفهای قرچه و رضوی را با آواز همراهی کردند
در خاتمه اجرای تصنیف بسیار زیبای نقش دیگر از ساخته های آقای مرادیان جان دوباره ای به مجلس داد تا کسالت آواز ضعیف آقای آذر را از جانها بدر کند وآخر کار
هم هنرمندان از قوی و ضعیف در میان کف زدنها و سوت تماشاگران از صحنه خارج شدند.
پس از استراحت کوتاه معمول بین برنامه مجری به معرفی قسمت دوم برنامه پرداختند و خیلی زود میدان را به هنر مندان سپردذد.قسمت دوم برنامه متفاوت از قسمت اول در دستگاه چهار گاه اجرا می شد.
پس از استقرار هنرمندان در میان استقبال حاضران .گروه به اجرای پیش درآمدی از ساخته های استاد علی اکبر خان شهنازی پرداختند و سپس این بار نوبت سنتور بود
تا برای تک نوازی و جواب آوازخودی نشان دهد که با هنر نمایی آقای حدادی و
اجرای درآمدو چها ر مضرابی کوتاه به استقبا ل آواز برود که آقای آذر
این بار با انتخاب شعری نا مناسب از سایه(نه لب گشایدم از گل نه دل کشد به نبید)
علاوه بر این که روح حماسی دستگاه چهارگاه را از بین بردندملالت
صدای نامانوس و غیر آوازی خود را مضاعف نمودند .اجرای تصنیفی قدیمی دوبار حس و حالی به مجلس داد و تازه آدم یادش می افتاد برای چی به این مکان آمده
.دوباره تار . دوباره زخمه جانسوز تار روح انسان را به معراج میبرد تا در گوشه مخالف روح و روان آدمی را موافق پرواز کند.
این بار هم تار آقای اخوان به مدد روانهای پریشان حاضران آمد تا ملال کسالت آواز لز
دلها بزداید.سپس نوبت به اجرای قطعه حصار ساخته آقای مرادیان رسید که توسط گروه نواخته شد اجرای آواز در گوشه حصار و ادای تحریرهای مشابه تحریرهای استاد شجریان شنونده را به یاد کاست دستان می انداخت اما آن کجا و این کجا .حصار دستان هوش انسان میربود وباروی فلک را به لرزه می انداخت واین حصار نه تنها تا کنگره بام سالن هم بالا نرفت بلکه روح رادر کالبد محصور تر کرد.ایشان هر بار که صدا را به اوج میرساند فورا اکتاو نموده یک دو پرده پایین تر میخواند.
اجرای گوشه رجز با شعر معروف (گرز حال من خبر داری بگو) تنها اجرای
دلنشین آواز بود که روح حماسی چهارگاه را جانی دوباره بخشید و مجلس را به حال و هوای چهار گاه باز گرداند.گرچه از اجرای زیبای و دلنشین تار آقای اخوان نمبایست غافل بود چه زیبا و با حس ساز میزد .
تصنیف ضربی ساقیا از ساخته های آقای مرادیان بر روی شعری از غبار همدانی حس زیبایی به آدمی میداد تا انسان از وجود چنین آهنگ سازی در این شهر بر خود ببالد
و احساس غرور کند که در کنسرتی برای اولین بار کار نوین و زیبایی از یک همشهری خود ببینی و بشنوی.نه مثل بعضی کنسرتها ریزه خوار خوان کرم
دیگر آهنگسازان پر طمطراقی باشی که هیچ کس را جز خود به هیچ نمی انگارند
.وجود امثال آقای جواد مرادیان مایه فخر و مباهات این شهر و این مرزو بومند تا ببینند وبدانند پایتخت نشینان کوله بار فرنگ بر دوش چه استعدادهاییدر این مرز و بوم نهفته اند
و چه شیرانی در این بیشه خفته.
پایان بخش برنامه اجرای قطعه سلام صبحگاهی استاد کسایی بود که با تنبک زیبای آقای
مباشری شروع شد و با اجرای گروه به پاپان رسید و پس از آن تشویق و ابراز احساسات حاضران بود و گلهایی که تقدیم هنرمندان میشد
و.......................................
به پایان آمد این دفتر حکایت همچنان باقی
باقی حکایت این که: نیست در شهر نگاری که دل از ما ببرد: جدا همدان از وجود خواننده ای خوش صوت که ردیف کار کرده باشد بی بهره است گرچه آقای آذر
. در اجرا ثابت کردند ردیف را میشناسنند و تکنیک را نیز.ولی به نظر من ایشان علیرغم تسلط به ردیف صدای آوازی ندارند اگر چه می توانند آواز تدریس کنند و
باعث کشف و شکوفایی استعداد های نهفته ای باشند ومنشا
ظهور آواز خوانان خوش صوتی در آینده .انشاالله
برای ایشان نیز آرزوی سلامت وبهروزی دارم

دستگاهها
بحثي پيرامون آوازها و ملحقات دستگاه شور و دستگاه همايون :
جناب ميرزا عبدالله بر اساس فواصل موجود دستگاه شور و با تغيير نت شاهد اين دستگاه ،4 آواز ابوعطا،ترك،افشاري و دشتي و با تغيير نت شاهد همايون آواز اصفهان را تدوين نمود .
آواز ابوعطا نت شاهد و حتي محسوس آن درجه دوم شور قرار مي گيرد كه اين درجه دوم شور حتماً داراي علامت ربع پرده است . حالت ابوعطا در بعضي مواقع از درآمد به دستگاه نوا نزديك مي شود ، نمي شود گفت ابوعطا آوازي است حزن آور اما رگه هايي از حزن هم در آن ديده مي شود . گوشه سيخي (sayakhi) و به ويژه سيخي ضربي داراي هيجاني است كه شنونده را سخت تحت تاثير قرار مي دهد . اين هيجان اميدواري را در انسان بيشتر مي كند . گوشه حجاز ابوعطا قرابتي با آواز دشتي دارد . همچنين با اين قرابت باعزال و نهفت نوا هم پديدار ميگردد. گوشه چهارباغ آن داراي پند و اندرز است همچنين اگر به صورت ضربي اجرا گردد نشاط و فرح انگيزي را در انسان نمودار مي سازد .
آواز بيات ترك حالت ويژه اي را نمي شود در اين آواز بيان نمود تنها مي توان گفت بيات ترك ، بيات ترك است . به نظر اين جانب چنانچه آواز ترك را از ملحقات ماهور بدانيم درست تر مي باشد تا از ملحقات شور . چندين سال قبل اين موضوع را اينجانب براي هنرجويان سنتور خود با ذكر دليل كافي ابراز داشتم اما از بازگو كردن آن در مجامع خودداري نمودم تا اينكه استاد حاتم عسگري هم در برنامه ي آموزش خود كه از راديو فرهنگ برنامه نيستان پخش مي شود هم چنين نظريه اي را ابراز داشتند ، از اين به بعد بود كه اينجانب هم نظريه خود را در مورد آواز بيات ترك در مجامع ابراز داشتم . نت شاهد يا به عبارتي بهتر تونيك آن درجه سوم شور است . گوشه هاي مشتركي با دستگاه ماهور دارد ، از جمله : فيلي ، شكسته ، خسرواني ، همچنين از آواز بيات ترك به راحتي مي شود به گوشه ي عراق افشاري مد گردي كرد .مثنوي ترك از مثنوي هاي رايج در بين مردم عادي مي باشد .
آواز افشاري ديگر آواز از ملحقات شور است كه جناب ميرزا عبدالله چنين فرموده اند . شاهد يا تونيك آن درجه ي چهارم شور است . ناله و فغان در اين آواز به ويژه در درآمد و جامه دران به خوبي احساس مي شود . اما به گوشه ي عراق كه مي رسد ، انقلابي ديگر در آواز پديد مي آورد . عراق هشدار است ، عراق فرياد است ، عراق نهيب است . اتفاقاٌ چنانچه گوشه عراق را با شروع گوشه نهيب كه در دستگاه نوا است اجرا نماييم تاثير و زيبايي دو چندان پيدا مي كند . رحاب ( رهاوي ) و تخت طاقديس در آن كاملاٌ به دستگاه نوا نزديك مي شود . اصلاٌ بايد گفت افشاري از ملحقات دستگاه نواست . تونيك هر دو يكي است ، درجه چهارم شور .
مثنوي آن كه به مثنوي پيچ معروف است بسار زيبا و در عين حال بسيار مشكل . اهل طريقت مثنوي مولوي را بيشتر در گوشه مثنوي افشاري مي خوانند .
آواز دشتي چهارمين آوازي را كه جناب ميرزا عبدالله از ملحقات دستگاه شور قرار دادند آواز دشتي است . به ظاهر آواز دشتي غمگين است ، تعدادي از گوشه هاي آن از جمله غم انگيز ، دشتستاني مؤيد اين نظر است اما شادترين رنگ ها و چهار مضراب ها و تصنيف ها و همچنين تصنيف هاي حماسي در اين آواز است . عدم درك صحيح ما از دشتي آن را غمگين جلوه مي دهد . گوشه كوچه باغي آن آواز باباشمل ها و قلندر ها در تهران قديم بوده كه حتي اين گوشه به صورت ضرب المثل هم درآمده . سرود وطني اي ايران تصنيف از خون جوانان وطن لاله دميده مؤيد حماسي بودن اين آواز هم هست . قدما يعني در ايران قديم رديف فقط مجموعه يك سري آواز ها كه با شعر توام بوده نبوده است بلكه چهار مضراب و اصولاٌ قطعات ضربي هم جزئي از رديف موسيقي ملي به حساب مآمده . حافظ مي فرمايد :
مغني نواي طرب ساز كن به قول و غزل قصه آغاز كن
كه منظور از قول قطعه ضربي به خصوص فرمي از آن كه امروز به نام چهار مضراب ناميده مي شود مي باشد . با اين نگرش شادترين قول ها ( فرم ضربي رديف ) در آواز دشتي است . در آواز دشتي چند برابر همه دستگاهها رنگهاي شاد را موسيقي دانهاي از 200 سال قبل تا امروز ساخته اند .
دستگاه راست پنجگاه
فواصل دستگاه راست پنجگاه و ماهور كاملا بر هم منطبق هستند. گوشه هاي مشترك هم در اين دو دستگاه زياد است، مانند خسرواني،نغمه،دلكش،قرچه (gharache) ً ، راكها، زنگوله و ......
تونيك ماهور و راست پنجگاه يكي است.
سوال اينجاست!!؟ با يكي بودن فواصل و تونيك پس همسان نبودن ملودي چگونه است؟
اگر درآمد را بررسي كنيم، درآمد ماهور از تونيك سير پايين رونده دارد و چهار درجه(چهار نت) پايين تر از تونيك ايست درآمد است و از اينجا به نت تونيك با يك سير صعودي درآمد خود را نمايان مي سازد، در صورتي كه درآمد راست پنجگاه حالت بالارونده نسبت به تونيك دارد و درجه دوم محلي است كه درآمد خود را در آن متجلي مي بيند.
اما دستگاه راست پنجگاه جمع همه ي رديف موسيقي سنتي ايران است. درآمد آن حالت ماهور، قرچه و عزال به شور، ليلي و مجنون و نوروزها در همايون، راكها حالت چهارگاه و البته گوشه هاي پنجگاه، سپهر، بيات عجم، مبرقع حالت خاص راست پنجگاه را در خود دارند.
به دليل مشكل بودن گرفتن پرده هاي اين دستگاه براي خوانندگان رديف آواز ايراني و از آنجا كه نوازندگان هم بايد تابع خواننده باشند، كارهاي اجرايي در اين دستگاه بسيار كم است. البته براي نوازندگان هم احساس در نوازندگي و صحيح نواختن و پرهيز از ابتذال در نوازندگي كه شرط صحيح نواختن ساز است باعث مي شود نوازندگان كمتري ميل به آموزش اين دستگاه از خود نشان مي دهند.
به اميد روزي كه در دستگاه راست پنجگاه نيز مانند دستگاه شور هر نوازنده، آهنگساز و خواننده تجربه اي داشته باشد. اين تجربه به راست پنجگاه نيز منتقل شود و زيباييهاي منحصر به فرد اين دستگاه نيز به گوش خواستاران موسيقي سنتي ايران برسد.
به اميد آن روز.
دستگاه نوا
به روايت ميرزا عبدالله يكي از هفت دستگاه اصلي موسيقي ايراني است.تونيك آن درجه چهارم از تونيك شور است يعني چنانچه دستگاه شور را از سل اجرا نماييم نت دو تونيك نوا مي شود.بدون تغيير فواصل دستگاه شور و فقط با تغيير تونيك به درجه ي چهارم دستگاه نوا پديد مي آيد . دستگاه نوا عرفان است ، لازم به گفتن است كه بدانيم عرفان ريشه در مذهب ندارد بلكه از حدود 4 تا 6 هزار قبل عرفان از هند به ساير نقاط دنياي آن زمان و اكنون راه پيدا كرد.در دستگاه نوا آرامش عجيبي حاكم است به نظر مي رسد هر كس هر نوع هيجاني داشته باشد چه هيجان غم افزا چه هيجانات شادي آور ، با شنيدن دستگاه نوا به حالت طبيعي و اوليه رواني دست پيدا مي كند.
تعدادي از گوشه هاي اين دستگاه در دستگاههاي ديگر هم وجود دارد و حتي حالتشان با هم يكي است مانند گوشه عراق كه در آواز افشاري هم نواخته مي شود ، براي نخستين بار استاد محمود كريمي كه يكي از مفاخر بزرگ آواز موسيقي ايران است گوشه سازي (نغمه) در نوا را به حالت آوازي در آوردند و مي توان گفت مبتكر برگرداندن گوشه هاي سازي به آوازي ايشان بودند.
تعدادي از گوشه هاي نوا مخصوص نوا است مانند مجسلي(majosli)،عشيران(ashiran)،گوشت(gavesht) ،نهفت،گردانيه.
براي خوانندگان آواز ايراني گرفتن پرده هاي درست نوا بسيار مشكل است ، ولي براي نوازندگان اين مشكل كمتر وجود دارد ، به خاطر همين مشكل و ريزه كاري ها و ظرايف و دقايقي كه در اين دستگاه است كمتر خواننده اي سعي در اجراي دستگاه نوا دارد.
مي توان گفت شنيدن اين دستگاه براي عموم مردم هم چندان مورد پسند نيست (آن را بايد دستگاه خاصي ناميد) . اهل موسيقي و عرفانند كه بنشينند،بشنوند،بنوازند و لذت روحي چند برابر ببرند.
دستگاه ماهور
يكي از هفت دستكاه اصلي به روايت ميرزا عبدالله ميباشد كه فواصل آن با گام بزرگ ( ماژور) موسيقي معروف به كلاسيك يكي است ، البته اين فواصل تا گوشه شكسته يكي است و از گوشه شكسته بايد علامات عرضي وارد دستگاه ماهور كنيم تا بتوانيم گوشه هاي مختلف اين دستگاه را اجرا نماييم ، گوشه ي دلكش دستگاه ماهور چنان با گوشه شهناز شور نزديك است كه گاهي اوقاات براي موسيقي دانها تشخيص آنها مشكل است . جمله معروفي مرحوم تاج اصفهاني دارند كه مي فرمايند :
دلكشي خوانديم كه شهناز نشود
پس مي شود از گوشه دلكش ماهور به دستگاه شور رفت و گوشه هاي بعد از شهناز شور مانند قرچه ، حسيني ، عزال و ..... را اجرا نمود . همچنين گوشه هاي مختلف راك هم با دستگاه چهارگاه و هم با آواز بيات اصفهان تشابهاتي دارد . اين دستگاه كاملاٌ مفرح و نشاط آور مي باشد ، هم گوشه هاي آوازي آن با نشاط است و هم گوشه هاي غير آوازي آن . از نظر تعداد گوشه ها ، دستگاه ماهور بيشترين گوشه ها را دارا مي باشد . البته به رغم تعدادي از موسيقي دانها كه دستگاه شور را وسيع ترين دستگاه از نظر تعداد گوشه مي دانند بايد توجه داشت كه دستگاه شور و ملحقات آن كه شامل آوازهاي دشتي ، افشاري ، بيات ترك و ابوعطا است وسيع ترين مي باشد ولي خود دستگاه شور به تنهايي وسيع ترين دستگاه ايراني نيست .
كلنل وزيري موسيقي دان برجسته دهه هاي اخير معتقد بودند كه دستگاه راست پنج گاه از ملحقات دستگاه ماهور مي توند باشد . دلايل ايشان مجالي در اين نوشتار ندارد چون بحث مفصلي را در پي دارد از حوصله اينن نوشتار خارج است
بحثي پيرامون آوازها و ملحقات دستگاه شور و دستگاه همايون :
جناب ميرزا عبدالله بر اساس فواصل موجود دستگاه شور و با تغيير نت شاهد اين دستگاه ،4 آواز ابوعطا،ترك،افشاري و دشتي و با تغيير نت شاهد همايون آواز اصفهان را تدوين نمود .
آواز ابوعطا نت شاهد و حتي محسوس آن درجه دوم شور قرار مي گيرد كه اين درجه دوم شور حتماً داراي علامت ربع پرده است . حالت ابوعطا در بعضي مواقع از درآمد به دستگاه نوا نزديك مي شود ، نمي شود گفت ابوعطا آوازي است حزن آور اما رگه هايي از حزن هم در آن ديده مي شود . گوشه سيخي (sayakhi) و به ويژه سيخي ضربي داراي هيجاني است كه شنونده را سخت تحت تاثير قرار مي دهد . اين هيجان اميدواري را در انسان بيشتر مي كند . گوشه حجاز ابوعطا قرابتي با آواز دشتي دارد . همچنين با اين قرابت باعزال و نهفت نوا هم پديدار ميگردد. گوشه چهارباغ آن داراي پند و اندرز است همچنين اگر به صورت ضربي اجرا گردد نشاط و فرح انگيزي را در انسان نمودار مي سازد .
آواز بيات ترك حالت ويژه اي را نمي شود در اين آواز بيان نمود تنها مي توان گفت بيات ترك ، بيات ترك است . به نظر اين جانب چنانچه آواز ترك را از ملحقات ماهور بدانيم درست تر مي باشد تا از ملحقات شور . چندين سال قبل اين موضوع را اينجانب براي هنرجويان سنتور خود با ذكر دليل كافي ابراز داشتم اما از بازگو كردن آن در مجامع خودداري نمودم تا اينكه استاد حاتم عسگري هم در برنامه ي آموزش خود كه از راديو فرهنگ برنامه نيستان پخش مي شود هم چنين نظريه اي را ابراز داشتند ، از اين به بعد بود كه اينجانب هم نظريه خود را در مورد آواز بيات ترك در مجامع ابراز داشتم . نت شاهد يا به عبارتي بهتر تونيك آن درجه سوم شور است . گوشه هاي مشتركي با دستگاه ماهور دارد ، از جمله : فيلي ، شكسته ، خسرواني ، همچنين از آواز بيات ترك به راحتي مي شود به گوشه ي عراق افشاري مد گردي كرد .مثنوي ترك از مثنوي هاي رايج در بين مردم عادي مي باشد .
آواز افشاري ديگر آواز از ملحقات شور است كه جناب ميرزا عبدالله چنين فرموده اند . شاهد يا تونيك آن درجه ي چهارم شور است . ناله و فغان در اين آواز به ويژه در درآمد و جامه دران به خوبي احساس مي شود . اما به گوشه ي عراق كه مي رسد ، انقلابي ديگر در آواز پديد مي آورد . عراق هشدار است ، عراق فرياد است ، عراق نهيب است . اتفاقاٌ چنانچه گوشه عراق را با شروع گوشه نهيب كه در دستگاه نوا است اجرا نماييم تاثير و زيبايي دو چندان پيدا مي كند . رحاب ( رهاوي ) و تخت طاقديس در آن كاملاٌ به دستگاه نوا نزديك مي شود . اصلاٌ بايد گفت افشاري از ملحقات دستگاه نواست . تونيك هر دو يكي است ، درجه چهارم شور .
مثنوي آن كه به مثنوي پيچ معروف است بسار زيبا و در عين حال بسيار مشكل . اهل طريقت مثنوي مولوي را بيشتر در گوشه مثنوي افشاري مي خوانند .
آواز دشتي چهارمين آوازي را كه جناب ميرزا عبدالله از ملحقات دستگاه شور قرار دادند آواز دشتي است . به ظاهر آواز دشتي غمگين است ، تعدادي از گوشه هاي آن از جمله غم انگيز ، دشتستاني مؤيد اين نظر است اما شادترين رنگ ها و چهار مضراب ها و تصنيف ها و همچنين تصنيف هاي حماسي در اين آواز است . عدم درك صحيح ما از دشتي آن را غمگين جلوه مي دهد . گوشه كوچه باغي آن آواز باباشمل ها و قلندر ها در تهران قديم بوده كه حتي اين گوشه به صورت ضرب المثل هم درآمده . سرود وطني اي ايران تصنيف از خون جوانان وطن لاله دميده مؤيد حماسي بودن اين آواز هم هست . قدما يعني در ايران قديم رديف فقط مجموعه يك سري آواز ها كه با شعر توام بوده نبوده است بلكه چهار مضراب و اصولاٌ قطعات ضربي هم جزئي از رديف موسيقي ملي به حساب مآمده . حافظ مي فرمايد :
مغني نواي طرب ساز كن به قول و غزل قصه آغاز كن
كه منظور از قول قطعه ضربي به خصوص فرمي از آن كه امروز به نام چهار مضراب ناميده مي شود مي باشد . با اين نگرش شادترين قول ها ( فرم ضربي رديف ) در آواز دشتي است . در آواز دشتي چند برابر همه دستگاهها رنگهاي شاد را موسيقي دانهاي از 200 سال قبل تا امروز ساخته اند .
طبق نظر ميرزا عبدالله چهارگاه يكي از هفت دستگاه اصلي رديف موسيقي ايران است. چهارگاه دستگاهي است منحصر به فرد از اين نظر كه مي توان گفت روح فرهنگ ايراني در چهارگاه متجلي است .
از آنجا كه ايرانيان باستان مردماني بودند سخت كوش در زندگي و اين سخت كوشي و عدم راحت طلبي در تمام شئونات زندگي آنها رسوخ پيدا كرده بود روح سلحشوري و جنگاوري با دشمن از ويژگي هاي ايرانيان باستان بوده . موسيقي اين حالات در چهارگاه متجلي است. گوشه هاي درآمد،حصار،رجز(ارجوزه) مؤيد اين نظر است كه گوشه هايي هستند كاملا حماسي اما در كنار اين خصلت عشق هم در اين دستگاه جاي پايي دارد . گوشه ي زابل تمنايي است از عاشق به معشوق و گوشه ي منصوري شايد گلايه ي عاشق است از معشوق . به هر جهت روح ايراني در دستگاه چهارگاه كاملا هويدا است .
من به جرات ميگويم اگر كسي ايران را ميخواهد بشناسد بايد موسيقي آن و به خصوص دستگاه چهارگاه را بشناسد . از نظر تئوري و علمي هم هرگاه درجات دوم و ششم گام بزرگ ( ماهور ) ربع پرده كم شود ماهور به چهارگاه تغيير ملودي ميدهد . درجات تونيك آنها يكي است و جالب اين كه چهارگاه هم مانند ماهور از دو دانگ مساوي و يك پرده ميان دانگ تشكيل شده است .
دو (2/1 پرده) سي (4/5 پرده) (كرن) لا(4/3 پرده) سل (1 پرده) فا (2/1 پرده) مي (4/5 پرده) (كرن)ر ) ۳/۴پرده) دو
بعضي از گوشه هاي دستگاه ماهور( راك ها ) حالت چهارگاه را در ابتداي ملودي خود تداعي مي كنند . موسيقي دان هاي قديم معتقد بودند كه گرفتن پرده هاي نوا ،راست پنجگاه و چهارگاه براي خوانندگان مشكل است صحيح هم مي باشد چون دستگاه چهارگاه نزديكي ملوديك به دستگاه سه گاه دارد و گوشه هاي آنها در بيشتر موارد اسامي مشترك دارند مانند: زابل،مويه،مخالف،هدي،پهلوي،رجز،حصار .
قبل از پرداختن به كيفيت و چگونگي دستگاه سه گاه لازم است يادآوري مختصري در باب كلمه گاه و پيشوند آن كه از يك شروع و به پنج ختم مي شود بنماييم .
به نظر مي رسد در موسيقي قذيم ايران گاه مفهوم ويژه اي داشته امروزهم گوشه اي به نام دوگاه در بيات ترك همچنين دستگاههاي سه گاه ، چهارگاه ، راست پنج گاه و همين طور گوشه پنجگاه كه در دستگاه راست پنج گاه است موجود مي باشد . استنباط اهل موسيقي بر اين است كه چون اين گاهها از دو تا پنج در موسيقي امروزي ايران است حتماً مقام يك گاه آن در موسيقي قديم وجود داشته چون ما هر چه را شروع به شمارش مي كنيم از يك شروع مي كنيم نه از دو .
راجع به اين موضوع مرحوم مرتضي حنانه در كتاب گام هاي گمشده توضيح فراواني ابراز داشته اند . حال به بررسي دستگاه سه گاه مي پردازيم . از نظر تئوري اين دستگاه را مي توان از روي دستگاه شور بوجود آورد ، به اين ترتيب كه هرگاه درجه پنجم دستگاه شور را ربع پرده (4/1 پرده ) كم كنيم و تونيك را درجه دوم شور قرار دهيم دستگاه شور به سه گاه انتقال مي يابد .اين حالت به وسيله محور چنين مي شود ( چنانچه تونيك دستگاه شور را نت سل قرار دهيم . )
SOL(۱پرده)FA(۱پرده)(بمل) ME(۱/۲پرده)RE (۱ پرده)DO (1 پرده)(بمل)SI (۳/۴ پرده)(كرن)LA ۳/۴ پرده) SOL
SOL (۱پرده)FA (۱پرده) (بمل) ME( ۳/۴پرده)(كرن)RE (۳/۴ پرده)DO (۱پرده) (بمل)SI (۳/۴ پرده) (كرن)LA
چنانچه از محور نوشته شده پيداست در دستگاه سه گاه فاصله نيم پرده وجود ندارد و همينطور دستگاه سه گاه به اصطلاح موسيقي دانها روي ربع پرده بسته مي شود يعني اينكه تونيك آن داراي علامت ربع پرده است و اين علامت به واسطه ي آن است كه تونيك سه گاه چون درجه دوم دستگاه شور است و اين درجه حتماً داراي علامت ربع پرده است و تونيك دستگاه سه گاه قرار مي گيرد . خصوصيات اين دستگاه چنين است : داراي حزن و اندوه و همچنين در گوشه رجز حالتي حماسي به خود مي گيرد كه اين گوشه را معمولاً از اشعار شاهنامه انتخاب مي كنند از گوشه زابل اين دستگاه به راحتي مي توان به آواز افشاري و گوشه شهناز شور انتقال پيدا نمود . گوشه هاي اين دستگاه و چهارگاه اغلب مشترك بوده و حال و هواي يكساني دارند با اين تفاوت كه حالات حماسي چهارگاه و حالات حزن و اندوه سه گاه در ملودي ها كاملاً پيداست .
دستگاه همايون
يكي از هفت دستگاه اصلي موسيقي ايراني به روايت ميرزا عبدالله است . حالت عرفاني ويژه اي دارد . صلابت ، قدرت ، تفكر ، پند و اندرز و خلاصه ويژگي هاي يك انسان كامل در دستگاه همايون نهفته است . به نظر اينجانب روح موسيقي ايراني در دستگاه همايون است . بداهه نوازي كه اولين اصل موسيقي ايراني است در درآمدهاي اين دستگاه به خوبي قابل اجرا ست و نوازنده ي توانا و آگاه به موسيقي رديف و همچنين با تكنيك مي تواند به مدت زمان طولاني در درامدهاي دستگاه همايون بداهه نوازي كند بدون آنكه ملودي تكراري در نوازندگي او پيدا شود . بعضي از گوشه هاي محلي موسيقي نواحي ايران وارد اين دستگاه شده از جمله گوشه بختياري و گوشه دزفولي .
بعضي از نوازندگان كه به نظر اينجانب شايستگي لازم جهت تاثير گذاري مثبت بر هنرجويان موسيقي را ندارند ابراز مي دارند كه فواصل موسيقي ايران قديم غير از اكنون است . اين موضوع بحثي را مي طلبد كه در اين نوشته مجال آن نيست و نتيجه مي گيرند كه فواصل دستگاه همايون در قديم با فواصي امروز يكسان نبوده . بدعتي غلط است كه شايد در نوشتاري ديگر به غلط بودن آن از نظر علمي پرداخته شود .
چنانجه دستگاه همايون را از نت سل بنوازيم فواصل آن با زباني كه هنرجوي تازه رديف نواز آن را درك كند چنين است .
SOL (1 پرده) FA (1 پرده) (بمل) ME( ) 2/1 پرده)RE (1 پرده)DO (2/1 پرده) (بكار)SI (4/5 پرده) (كرن)LA )4/3 پرده) SOL
اين آقايان فواصل را اينگونه تعيين مي كنند .
SOL (1 پرده) FA (1 پرده) (بمل) ME( ) 2/1 پرده)RE (1 پرده)DO (4/3 پرده) (كرن)SI (1 پرده) (كرن)LA )4/3 پرده) SOL
چنانچه مشاهده مي شود اختلاف در درجه سوم ( نت سي ) است كه فاصله ي دوم 4/5 و فاصله سوم 2/1 پرده مي باشد . حال آقايان فاصله دوم را 1 پرده و فاصله سوم را 4/3 پرده مي دانند . سوال اين است : با اين فاصله چه فرقي است ميان همايون و مخالف سه گاه از mi) كرن)؟ كه گوشه مخالف آن با همين فواصل اجرا مي شود . ملودي ارائه شده با فواصل گفته شده آقايان تحقيقا" مخالف سه گاه است كه در دستگاه همايون نواخته مي شود . شنيدن ساز نوازندگان محلي پيش كسوت مؤيد نظريه همايون اولي است نه دومي .
بيات اصفهان به روايت ميرزا عبدالله آواز دستگاه همايون است كه شاهد آن درجه چهارم همايون مي شود ( مثال : همايون سل – اصفهان دو ).
نكته اي كه در دستگاه همايون بسيار جالب است اين كه دستگاه همايون را با دو تونيك پشت سر هم مي توان اجرا كرد. با اين تفاوت كه درجه سوم زير تونيك آن تغيير مي كند . چنانچه فاصله دوم زير تونيك را 2/1 پرده فرض كنيم تونيك، درجه دوم زير تونيك است و چنانچه فاصله دوم زير تونيك را 4/3 پرده فرض كنيم تونيك همايون هماني است كه تونيك شور است.
( نت شروع هر گام يا مايه را تونيك مي گويند.)
SOL (1 پرده) FA (1 پرده) (بمل) ME( ) 2/1 پرده)RE (1 پرده)DO (2/1 پرده) (بكار)SI (4/5 پرده) (كرن)LA )4/3 پرده) SOL
SOL (1 پرده) FA (1 پرده) (بمل) ME( 2/1 پرده)RE (1 پرده)DO (2/1 پرده) (بكار)SI (4/5 پرده) (كرن)LA )4/3 پرده) SOL (1 پرده) FA (تونيك) ( 2/1 پرده) (بكار) ME
SOL (1 پرده) FA (1 پرده) (بمل) ME( 2/1 پرده)RE (1 پرده)DO (2/1 پرده) (بكار)SI (4/5 پرده) (كرن)LA )4/3 پرده) (تونيك) SOL (1 پرده) FA ( 2/1 پرده) (كرن) ME
حالات اصفهان غم است اما غم عشق و غم فراق . غمي كه بسيار شيرين است . بعضي از موسيقي دانان گوشه شوشتري را يك آواز مستقل در دستگاه همايون مي دانند اما اكثريت موسيقي دانان شوشتري را يك گوشه در اين دستگاه مي دانند .
به نقل ازابراهيم حسيني
تصاویر کنسرت استاد شجریان
محمد رضا هنرمند :نسخه تصويري كنسرت استادشجريان آخرين مراحل را ميگذراند
نسخه تصويري كنسرت قبلي محمد رضا شجريان با عنوان «بزن زخمه» كه توسط محمدرضا هنرمند كارگرداني شد، در مراحل پاياني كار قرار دارد.
خبرگزاري ميراثفرهنگي ـ گروه فرهنگ و هنر ـ محمدرضا هنرمند كه از دو دوره قبلي كنسرتهاي شجريان مسئوليت تهيه نسخه تصويري آنها را برعهده دارد ، اين دوره را نيز اين مهم را به انجام ميرساند .



برای مشاهده ی عکس ها به ادامه ی مطلب بروید
ادامه مطلب
نگاهی به کنسرت داوود آزاد
داود آزاد نوازنده ، خواننده و تئوریسین موسیقی برجسته کشورمان در طی اجرای کنسرتهای دوره ای خود در شهرهای مختلف ایران ، از تاریخ 4 تا 6 خرداد ماه سالجاری، در همدان با گروه سهروران به اجرای کنسرت پرداخت. گروه موسیقی سهروران با هماهنگی آموزشگاه موسیقی نوا همدان به سرپرستی استاد داود آزاد ، مرکب نوازی و مرکب خوانی را دو قسمت اجرا کردند که در هر سه روز برگزار کنسرت با استقبال گسترده و غیر منتظره مردم رو به رو شد. به طوریکه بلیطهای کنسرت چندین روز قبل از برگزاری آن تمام شد و سالن برگزاری ، مملو از جمعیت مشتاق و علاقمندان موسیقی اصیل شده بود. این نکته را میتوان به فال نیک گرفت که با وجود هجمه وسیع موسیقی بی ریشه و عوام پسندی که در دهه اخیر، در جامعه رواج داده شده است، هنوز میتوان امید داشت که با فعالیت هنرمندان موسیقی اصیل و تغییر رویه ارگانهای فرهنگی و به خصوص تلویزیون ، گرایش مردم را به طور فزاینده ای به موسیقی ملی ایران افزایش یابد.
اجرای گروه سهروان به سرپرستی داود آزاد به مناسبت هشتصدمین سال تولد شاعر بزرگ و پرآوازه کشورمان، مولوی بود که در دو قسمت به شرح زیر برگزار گردید:

قسمت اول
شمس الدین --------------بیات اصفهان
مستان --------------------عراق ماهور
لیلی -----------------------شور
آن دلبر من -----------------بیات اصفهان
ای عاشقان-----------------ماهور
یا دوست -------------------ماهور
قسمت دوم
به ساقی در نگر -----------شور و دشتی
گل سنبل -------------------همایون
پای خم ---------------------افشاری
ساقی مستان --------------افشاری
بت زیبا---------------------بیات ترک
شرحی مختصر بر زندگینامه داود آزاد بر اساس بروشور منشتر شده در کنسرت:
· متولد 1342 ارومیه
· فراگیری موسیقی را از بیست سالگی به صورت خود آموز شروع کرد.
· تدریس موسیقی را از بیست و یکسالگی آغاز نمود.
· نوازنده سازهای تار ، سه تار ، عود ، رباب ، تنبور ، دف و کمانچه
· بیش از بیست سال پژوهش در شیوه نوازندگی قدما(تار بیگجه خانی ، تار مرتضی نی داود،تار آقا حسینقلی،سه تار سعید هرمزی ، آواز طاهر زاده و اقبال آذر و قمرالملوک وزیری)
· انتشار آثاری چون آلبومهای(مکتب تار تبریز، در بهار امید ، آی ایشقی و به یاد هرمزی)
· آهنگساز و خواننده آلبومهایی چون نور جان ، می بی رنگی ، کوی تو ، در میخانه ، دیوان شمس و باخ
· بیش از سیصد اجرا در کشورهای اروپایی ، هند ، استرالیا و امریکای شمالی
· وی اولی موزیسین ایرانی است که در کشورهای مالت، باهاماس ، رادیو کلاسیک اتریش و... اجرا داشته است و نیز اولین سخنران ایرانی با موضوع موسیقی ایرانی در دانشگاه آکسفورد.
· اجراهای سال 2007 در کشورهای اتریش ، سوئیس> اسکاتلند ، انگلستان ، فرانسه، کانادا، استرالیا، فستیوال مولانا در ترکیه و اجرای ویژه به نفع مردم لبنان در لندن
همراهان داود آزاد در این کنسرت
· فرزاد عندلیبی ، نوازنده دف : وی متولد 1347 سنندج و شاگرد استاد مرحوم عبدالصمد عندلیبی و جمشید عندلیبی است . او اجراهای بسیاری در ایران و خارج از کشور با هنرمندان مختلف داشته وبیش از 30 کاست با برخی هنرمندان شهیر اجرا نموده است.
· علی پژوهشگر ، نوازنده عود : متولد 1356 مشهد و دارای فوق لیسانس موسیقی است . شاگرد استاد نریمان بوده است و هم اکنون مدرس دانشگاه موسیقی و هنرستانئ موسیقی و همچنین سرپرست گروه نریمان و عضو ارکستر ملی است .
· نوید دهقان ، نوازنده کمانچه : متولد 1361 انزلی و شاگرد استاد فرج پوری است .او همکاری های مختلفی با اساتید در آلبومهای متعدد داشته است .
---
بر گرفته شده از وبلاگ آواز


